Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911) και οι χριστιανικές γιορτές

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911) και οι χριστιανικές γιορτές



Οι εφημερίδες και τα περιοδικά του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού αιώνα αποζητούσαν από τον Παπαδιαμάντη να δημοσιεύσουν το χριστουγεννιάτικο διήγημα ή κάτι ανάλογο μπροστά σε κάθε γιορτή της ορθόδοξης πίστης μας.
Και μετά τον θάνατο του Παπαδιαμάντη, αυτό συνεχίστηκε για πολλά πολλά χρόνια. Στα σχολικά νεοελληνικά αναγνώσματα Γυμνασίου - Λυκείου υπήρχαν και υπάρχουν κείμενα-διηγήματα του Παπαδιαμάντη που ταιριάζουν ανάλογα σε κάθε μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης. «Η σταχομαζώχτρα», «Η υπηρέτρα», «Στο Χριστό στο Κάστρο», «Ο Αμερικάνος» και άλλα. Με τη διδασκαλία αυτών των διηγημάτων γινόταν από την ικανότητα του διδάσκοντος δασκάλου-καθηγητού και την ευαισθησία των μαθητών η μύηση στη μαγεία του Παπαδιαμάντη. Κι αυτή η μαγεία του ήταν η περιγραφή της άφατης ομορφιάς της σκιαθίτικης φύσης, η περιγραφή των απλών χαρακτήρων της Σκιάθου ή των δύστυχων τύπων της αθηναϊκής συνοικίας και ιδιαίτερα η κατανυκτική ευλάβεια στην πίστη μας, κι όλα αυτά με μια εξαίσια πλούσια, ιδιότυπη γλώσσα. Θα ξεκινήσει από το ιστορικό μυθιστόρημα («Η Μετανάστις», «Γυφτοπούλα», «Εμποροι των Εθνών») και με τη νουβέλα «Χρήστος Μηλιώνης» εμπνευσμένος από το δημοτικό τραγούδι και την Κλεφτουργιά θα σταματήσει για δυο χρόνια και το 1887 θα μπει στη Νεοελληνική Διηγηματογραφία σαν ο κύριος εκφραστής της. Θα γράψει περίπου 170 διηγήματα. Θα τα αποκαλέσουν ηθογραφικά. Αλλά η ηθογραφία του είναι ο «καμβάς» ας πούμε, που ζωγραφίζει τους ήρωές του ή τις διάφορες καταστάσεις με ψυχογραφικά, κοινωνικά στοιχεία. Είναι βαθύτατος μελετητής της ανθρώπινης ψυχής. Είναι στα διηγήματά του, όλος ο κόσμος ο ελληνικός με τις αρετές του τις μικροχαρές του, τις δυστυχίες του. Είναι ο Κόσμος, που έρχεται από την τουρκοκρατία με την ταλαιπωρία του, τη φτώχια του, τ' ορθόδοξο χριστιανικό του πιστεύω, τ' αγνά του ήθη. Αλλά δεν είναι μόνον αυτά. Είναι και η πάλη του καλού και του κακού (Φόνισσα). Είναι η αγάπη, που όπου υπάρχει τρέφει τον κόσμον όλο.
Και υπάρχει και ο έρωτας. Φανταστικός, νοσταλγικός, τρυφερός, ανυπόκριτος («Στ' όνειρο στο κύμα», «Ολόγυρα στη λίμνη»)…
Στον Παπαδιαμάντη λειτουργεί η νοσταλγία της Σκιάθου. Οσο είναι στην Αθήνα, νοσταλγεί πρόσωπα και καταστάσεις του νησιού του. Τον πόνο της ξενιτιάς, το πόνο του ναυτικού που δέρνεται στις θάλασσες, που τον θαυμάζει. Κάτω από την νοσταλγία του προβάλλουν όλοι οι σκιαθίτικοι τύποι, χαρακτήρες, που τους αντλεί μέσα από την ψυχή του βιωμένους και γι' αυτό είναι τόσο ζωντανοί. Κι ό,τι αποτελεί την ιδιαίτερη γοητεία του είναι η λυρική και μυστική του δόνηση που προέρχεται από το μεταφυσικό του υπόβαρθο. Αυτός ο ποιητικός του λυρισμός, θα μας δώσει «Το άνθος του γιαλού», «Το μοιρολόι της Φώκιας» αυτό το αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, που η ζωή δηλώνεται ότι δεν απέχει από τον θάνατο…
Αλλά ας διηγηθώ κάτι άμεσο. Φίλος μου, προ χρόνων, αρρώστησε βαριά. Τον επισκέφθηκα στο νοσοκομείο. Στο κομοδίνο είχε Παπαδιαμάντη. Αντιλήφθηκε που το πρόσεξα και μου είπε: «Οταν ένιωσα ότι "τελείωνα" διάβασα Παπαδιαμάντη. Μου έδωσε παρηγοριά κι ελπίδα», αυτά τα λόγια σημαίνουν πολλά.
Σε κάποια κριτική που έγινε στον Παπαδιαμάντη θα γράψει: «Το επ' εμοί, εν όσω και αναπνέω και σωφρονώ, δεν θα παύσω πάντοτε, ιδίως δε κατά τας πανεκλάμπρους ταύτας ημέρας, να υμνώ μετά λατρείας τον Χριστόν μου, να περιγράφω μετ' έρωτος την φύσιν και να ζωγραφώ μετά στοργής τα γνήσια ελληνικά ήθη».
Αλλά ας διαβάσουμε ένα μικρό απόσπασμα από το διήγημα «Στο Χριστό στο κάστρο»:
«…Κι εγέμισαν άνθρακας το μέγα πύραυνον, το σωζόμενον εντός του ιερού βήματος κι έθεσαν το πύραυνον εν τω μέσω του ναού, ρίψασαι άφθονον λίβανον εις τους άνθρακας. Και ωσφράνθη Κύριος ο Θεός οσμήν ευωδίας. Ελαμψε δε τότε ο ναός όλος και ήστραψεν επάνω εις τον θόλον ο Παντοκράτωρ με την μεγάλην και επιβλητικήν μορφήν και ηκτινοβόλησεν το επίχρυσον και λεπτουργημένον με μύριάς γλυφάς τέμπλον, με τους περικαλείς της αρίστης βυζαντινής τέχνης εικόνας του, με την μεγάλην εικόνα της γεννήσεως, όπου "η Παρθένος καθέζεται τα Χερουβίμ μιμουμένη…"».

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΣΩΤΗΡΧΟΠΟΥΛΟΣ
ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ
 
 
ONLINE-PRESS © 2013. All Rights Reserved. Powered by Blogger
Top