Όταν υποστηρίζω ότι σκοπός είναι η ηδονή, δεν εννοώ τις ηδονές των ασώτων και των αισθησιακών απολαύσεων, όπως νομίζουν κάποιοι –από άγνοια κι επειδή διαφωνούν μαζί μου ή παίρνουν στραβά τα λόγια μου–, αλλά εννοώ το να μην υποφέρει κανείς σωματικούς πόνους και να μην είναι η ψυχή του ταραγμένη.

Είναι ορθό, λοιπόν, για έναν άνθρωπο να μελετά εκείνα που αποφέρουν ευτυχία, αφού, όταν υπάρχει ευτυχία έχουμε τα πάντα, κι όταν αυτή λείπει κάνουμε τα πάντα για να την αποκτήσουμε.

Επίκουρος
Στις σύγχρονες κοινωνίες, η λέξη «ηθική» συνοδεύεται από ένα πλήθος αρνητικών παραστάσεων και συνειρμών. Συνήθως συναντούμε τη λέξη αυτή μπλεγμένη με ιστορίες σκανδάλων, χρεωκοπιών, μηνύσεων, πολιτικής φαυλότητας, συνδικαλιστικής διαφθοράς, σεξουαλικής διαστροφής κ. τ. τ.

Η λέξη «ηθικότητα» (ηθική συμπεριφορά, ως αντίθετη της ανηθικότητας) είναι ίσως εξίσου απωθητική· για πολλούς σημαίνει κυρίως καταστολή του αισθησιασμού. Όμως στη γλώσσα της φιλοσοφίας η «ηθική» και η «ηθικότητα» είναι όροι συνώνυμοι που σημαίνουν απλώς: στρατηγική.

Για έναν άνθρωπο με ελληνική φιλοσοφική σκέψη, τα θέματα ηθικής και ηθικότητας δεν επικεντρώνονται σε νομικά και σεξουαλικά ζητήματα, αλλά στην επιλογή ενός τελικού σκοπού και στην άσκηση μιας συνεπούς πολιτικής σύμφωνα με την οποία προκρίνουμε κάποια πράγματα και αποφεύγουμε κάποια άλλα, ώστε να πετύχουμε αυτό τον σκοπό.

Η ουσία της αρετής έγκειται στη χρησιμότητά της ως μέσον για ένα σκοπό. Όταν πλησιάζουμε τον στόχο στον οποίο αποβλέπουμε, πράττουμε το ορθό. Όταν απομακρυνόμαστε από αυτόν, διαπράττουμε λάθος.

Οτιδήποτε αποδεικνύεται χρήσιμο για την πρόοδο είναι αυτό που αποκαλούμε αγαθό, ενώ ό,τι μας παρεμποδίζει είναι κακό. Αυτές οι βασικές καθοδηγητικές αρχές ισχύουν για οποιοδήποτε σύστημα ηθικής μπορεί κανείς να διανοηθεί.


Ο Επίκουρος όρισε την αταραξία –το αποκορύφωμα της ηδονής– ως ιδεώδη ηθικό σκοπό. Δεν τον επέλεξε αυθαίρετα τούτο τον σκοπό· τον επέλεξε λόγω της ιδιαίτερης σημασίας του για την ανθρώπινη φύση.

Παρατήρησε πως οι άνθρωποι, όπως κι όλα τα άλλα όντα που ζουν πάνω στη γη και διαθέτουν ικανότητα αίσθησης, είναι έτσι πλασμένοι ώστε ν’ απολαμβάνουν την ηδονή και ν’ αποστρέφονται τον πόνο. Εκ φύσεως, λοιπόν, είμαστε ήδη προδιατεθειμένοι να επιδιώκουμε την πρώτη και ν’ αποφεύγουμε τον δεύτερο.

Όταν επιτέλους αισθανόμαστε να μη μας ταράζει κανενός είδους δυσφορία, νιώθουμε πλήρως ικανοποιημένοι και τίποτα δεν μας σπρώχνει ν’ αναζητήσουμε κάτι παραπάνω.

Στο σημείο αυτό, έχουμε φθάσει, όπως συμπεραίνει ο Επίκουρος, «στον προδιαγραμμένο από τη φύση στόχο».

Ο Λούκιος Τορκουάτος, ο νεαρός Επικούρειος τον οποίο παρουσιάζει ο Κικέρων στο έργο De Finibus («Περί των Τελικών Σκοπών»), αποσαφηνίζει αυτό το ζήτημα με απλό τρόπο:

Η αλήθεια της πρότασης ότι η ηδονή είναι το ύψιστο αγαθό, θα φανεί πολύ εύκολα με την ακόλουθη εξήγηση.

Ας φανταστούμε έναν άνθρωπο που ζει απολαμβάνοντας συνεχώς και αδιαλείπτως πολλές και έντονες ηδονές, τόσο σαρκικές όσο και πνευματικές, χωρίς να ταράζεται ούτε από την παρουσία ούτε από την απειλή κάποιου πόνου:

ποια πιθανή κατάσταση ύπαρξης θα μπορούσαμε να περιγράψουμε ως πιο εξαιρετική ή πιο επιθυμητή;… Η μοίρα του θα είναι τέτοια που δεν θα επιδέχεται περαιτέρω βελτίωση.

Ας φανταστούμε, από την άλλη, ένα άτομο συντετριμμένο κάτω απ’ το πιο βαρύ φορτίο πνευματικής και σωματικής οδύνης που μπορεί να γνωρίσει η ανθρωπότητα. Ας μην του αφήσουμε καμιά ελπίδα ότι μπορεί τελικά να ανακουφιστεί· κι ακόμη, ας μην του χαρίσουμε καμιά ευχαρίστηση ούτε τωρινή ούτε μελλοντική. Μπορεί κανείς να φανταστεί μια πιο αξιολύπητη κατάσταση;

Αν, λοιπόν, μια ζωή γεμάτη πόνο είναι ό,τι πιο αποφευκτέο, έπεται πως το να ζεις μες στον πόνο είναι το χειρότερο κακό· αυτή η θέση υποδηλώνει ότι μια ζωή ηδονική είναι το υπέρτατο αγαθό… Αφού είναι έτσι τα πράγματα, προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα πως οι πράξεις είναι ορθές και αξιέπαινες μόνο στον βαθμό που χρησιμεύουν ως μέσον για την επίτευξη μιας ηδονικής ζωής.

Εκείνο, όμως, που οι Έλληνες ονομάζουν τέλος, δεν αποτελεί μέσον για κάτι άλλο, αλλά είναι το υπέρτατο αγαθό, για το οποίο κάθε τι άλλο αποτελεί μέσο. Θα πρέπει, επομένως, να παραδεχθούμε πως υπέρτατο αγαθό είναι η ευτυχισμένη ζωή.

Κικέρων, De Finibus I. XII

Αυτό είναι το ελκυστικό πεπρωμένο που μας καλεί ο Επίκουρος να εκπληρώσουμε. Σ’ εμάς ανήκει πια το καθήκον να βρούμε τον δρόμο μας.
ΠΗΓΗ: http://www.egriechen.info/2014/10/epikoureia-ithiki-to-kunigi-tis-eutuxias.html#sthash.2kKBYM9f.agUbBbGb.dpuf
 
ONLINE-PRESS © 2013. All Rights Reserved. Powered by Blogger
Top